Khi chuyển đổi số bị hiểu sai ngay từ điểm xuất phát
Một sai lầm mang tính hệ thống là xem chuyển đổi số như một dự án công nghệ, với trọng tâm là lựa chọn giải pháp, triển khai hệ thống và đào tạo sử dụng công cụ. Cách tiếp cận này khiến chuyển đổi số bị tách rời khỏi chiến lược tổ chức, văn hóa doanh nghiệp và cơ chế ra quyết định.
Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp đã có dữ liệu nhưng không sử dụng dữ liệu để ra quyết định; quy trình đã được số hóa nhưng cách phối hợp giữa các bộ phận vẫn mang tính cục bộ; báo cáo được tự động hóa nhưng vai trò của chúng trong hoạch định chiến lược không thay đổi. Khi đó, chuyển đổi số chỉ dừng lại ở mức số hóa cách làm cũ, thay vì tạo ra một cách vận hành mới.
Chuyển đổi số, nếu không gắn với thay đổi tư duy quản trị, sẽ trở thành một lớp vỏ công nghệ phủ lên một cấu trúc tổ chức cũ kỹ – hiện đại về hình thức nhưng bảo thủ về bản chất.
Chuyển đổi tư duy: Nền tảng quyết định thành công hay thất bại
Chuyển đổi tư duy không phải là thay đổi khẩu hiệu hay ngôn ngữ quản trị, mà là thay đổi cách tổ chức suy nghĩ, ra quyết định và chịu trách nhiệm trước kết quả. Đây là tầng sâu nhất, đồng thời cũng là tầng khó nhất của mọi nỗ lực chuyển đổi.
Ở cấp lãnh đạo, chuyển đổi tư duy đòi hỏi sự dịch chuyển từ mô hình quản trị dựa trên quyền lực cá nhân sang mô hình quản trị dựa trên hệ thống và dữ liệu. Quyết định không còn chỉ dựa vào kinh nghiệm tích lũy của cá nhân, mà được kiểm chứng và bổ trợ bởi bằng chứng và phân tích.
Ở cấp quản lý trung gian, chuyển đổi tư duy là quá trình rời bỏ vai trò “người giữ ổn định” để trở thành “người dẫn dắt thay đổi”. Khi tầng quản lý này vẫn duy trì tư duy phòng thủ, sợ sai và sợ mất vai trò, mọi sáng kiến chuyển đổi đều có nguy cơ bị vô hiệu hóa từ bên trong.
Ở cấp độ nhân sự, chuyển đổi tư duy thể hiện ở sự chuyển dịch từ làm việc theo chỉ đạo sang chủ động học hỏi và cải tiến. Công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi người sử dụng hiểu rõ mục tiêu của sự thay đổi và vai trò của mình trong đó.
Điểm nghẽn tư duy trong doanh nghiệp Việt Nam hiện nay
Trong bối cảnh Việt Nam, thách thức của chuyển đổi tư duy mang những đặc thù rõ nét. Nhiều doanh nghiệp được xây dựng và phát triển dựa trên mô hình quản trị tập trung, nơi quyền quyết định gắn chặt với một hoặc một vài cá nhân chủ chốt. Mô hình này từng tạo ra hiệu quả trong giai đoạn thị trường ổn định, nhưng bộc lộ hạn chế khi môi trường kinh doanh trở nên biến động nhanh và khó dự báo.
Câu hỏi mang tính bước ngoặt đặt ra cho lãnh đạo không phải là “doanh nghiệp đã có bao nhiêu công nghệ”, mà là: ai thực sự có quyền thay đổi quyết định khi dữ liệu đưa ra kết luận khác với kinh nghiệm cá nhân? Nếu dữ liệu chỉ tồn tại để tham khảo, còn quyết định vẫn dựa trên trực giác, thì chuyển đổi số chưa từng thực sự bắt đầu.
Đây chính là điểm nghẽn tư duy quan trọng nhất. Khi tổ chức không sẵn sàng chất vấn những giả định cũ và chấp nhận thay đổi cách ra quyết định, mọi đầu tư công nghệ đều khó tạo ra giá trị dài hạn.
Từ nhận thức đến hành động: Thể chế hóa chuyển đổi tư duy
Chuyển đổi tư duy không thể dựa vào tuyên bố hay kỳ vọng cá nhân. Nó cần được thể chế hóa thông qua các cơ chế quản trị cụ thể. Doanh nghiệp cần xác lập rõ cách dữ liệu được sử dụng trong quyết định chiến lược, cách sai lầm được nhìn nhận như một nguồn học tập, và cách sáng kiến được ghi nhận và lan tỏa.
Quan trọng hơn, chuyển đổi tư duy cần gắn chặt với mục tiêu kinh doanh. Khi thay đổi tư duy không tạo ra sự cải thiện rõ ràng về hiệu quả vận hành, tốc độ ra quyết định hay khả năng thích ứng, quá trình này sẽ khó duy trì và dễ bị xem là hình thức.
Kết luận: Chuyển đổi tư duy như một lựa chọn chiến lược dài hạn
Trong kỷ nguyên số, lợi thế cạnh tranh không đến từ việc sở hữu công nghệ hiện đại nhất, mà từ khả năng thay đổi tư duy quản trị một cách kịp thời và thực chất. Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi được đặt trên nền tảng chuyển đổi tư duy của con người và tổ chức.
Với doanh nghiệp Việt Nam, vấn đề không còn là có chuyển đổi số hay không, mà là tổ chức có đủ sẵn sàng thay đổi cách ra quyết định từng mang lại thành công trong quá khứ để thích ứng với tương lai hay không. Chính lựa chọn này sẽ quyết định năng lực phát triển bền vững trong bối cảnh biến động ngày càng lớn.