1. Đào tạo – điểm khởi đầu của chuyển đổi số
Trong những năm gần đây, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc cách nền kinh tế vận hành. Không chỉ máy móc và phần mềm được nâng cấp, mà cách con người học tập, làm việc và ra quyết định cũng đang chuyển dịch theo. Trước đây, khi nói đến lợi thế cạnh tranh, người ta thường nghĩ đến vốn, thiết bị hay công nghệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, lợi thế đó ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào con người: con người có đủ năng lực để hiểu, sử dụng và kiểm soát công nghệ hay không. Chính từ thực tế này, đào tạo dần trở thành yếu tố trung tâm trong mọi chiến lược phát triển của tổ chức.
Cách tiếp cận đào tạo của RIDE được xây dựng theo mô hình gắn chặt giữa nghiên cứu, đào tạo và triển khai thực tế:
Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy, không ít dự án chuyển đổi số đã gặp khó khăn hoặc thất bại dù đã đầu tư lớn cho phần mềm và hạ tầng. Nguyên nhân không nằm ở công nghệ, mà nằm ở chỗ con người chưa sẵn sàng thay đổi cách làm việc. Nhân sự vẫn quen vận hành theo thói quen cũ, quản lý chưa quen ra quyết định dựa trên dữ liệu, còn công nghệ thì bị xem như gánh nặng hơn là công cụ hỗ trợ. Từ góc nhìn này, có thể thấy rõ rằng đào tạo không còn là hoạt động phụ trợ, mà đã trở thành nền tảng để công nghệ có thể tạo ra giá trị thực tế.
Trong quá trình tư vấn và đào tạo cho doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, Viện Nghiên cứu Tổ chức và Kinh tế số (RIDE) thường gặp một điểm chung: nhiều tổ chức bắt đầu chuyển đổi số bằng việc mua phần mềm, trong khi đáng lẽ phải bắt đầu từ việc chuẩn bị năng lực cho con người. Khi con người chưa hiểu công nghệ để làm gì và phải thay đổi thế nào, hệ thống dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy tác dụng. Vì vậy, đào tạo không đơn thuần là học thêm kỹ năng, mà là bước đầu tiên để công nghệ được “đưa vào đời sống công việc” của tổ chức.
2. Đào tạo giúp con người làm chủ công nghệ
Khi công việc ngày càng gắn với hệ thống số và dữ liệu, người lao động không chỉ cần biết thao tác trên phần mềm, mà còn cần hiểu công nghệ đang hỗ trợ điều gì và giới hạn của nó ở đâu. Nếu không được đào tạo đúng cách, con người dễ rơi vào hai trạng thái trái ngược nhau: hoặc sợ công nghệ và tránh né, hoặc tin hoàn toàn vào công nghệ mà không kiểm tra lại. Cả hai trạng thái này đều làm giảm chất lượng công việc và khiến tổ chức phụ thuộc vào hệ thống một cách thụ động.
Đào tạo giúp con người hiểu rằng công nghệ chỉ là công cụ, còn quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người. Khi được đào tạo bài bản, người lao động biết cách đọc dữ liệu, biết đặt câu hỏi với kết quả do hệ thống đưa ra và biết chịu trách nhiệm cho quyết định của mình. Công nghệ lúc này trở thành công cụ hỗ trợ tư duy, chứ không phải yếu tố thay thế tư duy.
Trong các chương trình đào tạo về AI và dữ liệu, RIDE không chỉ hướng dẫn cách sử dụng công cụ, mà tập trung giúp người học hiểu mối liên hệ giữa dữ liệu, hệ thống và quá trình ra quyết định. Thay vì học trên những ví dụ chung chung, học viên được tiếp cận trực tiếp với các tình huống thực tế của chính tổ chức mình. Nhờ đó, đào tạo không còn tách rời công việc, mà trở thành quá trình hình thành cách suy nghĩ và cách làm việc mới.
3. Đào tạo quyết định khả năng thay đổi của tổ chức
Chuyển đổi số về bản chất không phải là thay đổi phần mềm, mà là thay đổi cách tổ chức vận hành. Quy trình làm việc thay đổi, vai trò công việc thay đổi và cách phối hợp giữa các bộ phận cũng thay đổi theo. Mỗi sự thay đổi đều tác động trực tiếp đến con người, vì vậy thường đi kèm tâm lý e ngại hoặc phản đối ở mức độ nhất định. Nếu không có đào tạo, sự thay đổi dễ bị hiểu thành “ép dùng công nghệ”, khiến nhân sự làm việc đối phó và mang tính hình thức.
Đào tạo giúp tổ chức tạo ra ngôn ngữ chung về chuyển đổi số. Khi mọi người hiểu vì sao phải thay đổi và thay đổi để đạt mục tiêu gì, họ sẽ chủ động hơn trong việc học và áp dụng cái mới. Đào tạo cũng giúp lãnh đạo và quản lý nhìn rõ vai trò của mình trong môi trường số, từ đó ra quyết định phù hợp hơn với dữ liệu và thực tế vận hành. Thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm cá nhân, quyết định dần được hỗ trợ bởi thông tin và bằng chứng cụ thể.
Từ quá trình đồng hành cùng nhiều tổ chức trong các bối cảnh vận hành khác nhau, RIDE tiếp cận đào tạo như một công cụ quản trị thay đổi, giúp tổ chức điều chỉnh cách làm việc và ra quyết định trong môi trường số. Các chương trình đào tạo không tách rời khỏi công việc hằng ngày, mà giúp từng bộ phận nhìn lại quy trình của mình và đặt câu hỏi: quy trình này có thể số hóa ra sao, dữ liệu đang nằm ở đâu, và quyết định hiện nay đang dựa trên cảm tính hay dựa trên thông tin thực tế. Nhờ cách tiếp cận này, đào tạo trở thành một phần của quá trình cải tổ hoạt động, chứ không chỉ là một khóa học ngắn hạn.
4. RIDE và giá trị thực tiễn của đào tạo đối với doanh nghiệp
Vai trò của đào tạo chỉ thực sự rõ ràng khi được chứng minh bằng kết quả triển khai. Với hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tổ chức và kinh tế số, RIDE không coi đào tạo là hoạt động tách rời, mà là một mắt xích trong chuỗi tư vấn – đào tạo – triển khai. Các chương trình đào tạo của RIDE được xây dựng từ kinh nghiệm hợp tác và triển khai cùng các doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước, trải rộng trên nhiều lĩnh vực và làm việc với các đối tác có yêu cầu cao về chuẩn mực và tính hệ thống trong chuyển đổi số.
Lợi thế của RIDE nằm ở việc kết hợp nghiên cứu, đào tạo và triển khai trong cùng một mô hình. Nhờ đó, doanh nghiệp không chỉ “học để biết”, mà “học để làm” và “học để thay đổi”. Thay vì mua công nghệ theo phong trào rồi mới lo đào tạo, doanh nghiệp được hỗ trợ xây dựng năng lực con người song song với việc triển khai hệ thống. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn thời gian làm quen với công nghệ, giảm chi phí thử sai trong quá trình số hóa và nâng cao chất lượng ra quyết định nhờ sử dụng dữ liệu tốt hơn.
Về lâu dài, đào tạo theo hướng này không chỉ mang lại lợi ích trước mắt, mà còn tạo ra giá trị bền vững cho doanh nghiệp. Khi con người hình thành tư duy số và thói quen làm việc với dữ liệu, tổ chức có thể thích nghi nhanh hơn với công nghệ mới trong tương lai. Chuyển đổi số khi đó không còn là một dự án ngắn hạn, mà trở thành năng lực nội tại của tổ chức. Với cách tiếp cận gắn đào tạo với triển khai thực tế, RIDE không chỉ cung cấp khóa học, mà giúp doanh nghiệp hình thành năng lực nội tại để vận hành trong môi trường số.
Kết luận
Có thể khẳng định rằng, trong kỷ nguyên số, đào tạo chính là cầu nối giữa con người và công nghệ. Khi cầu nối này đủ vững, công nghệ trở thành công cụ nâng cao hiệu quả quản lý và năng suất lao động. Nếu cầu nối này bị xem nhẹ, công nghệ có thể làm gia tăng sự lệ thuộc và khoảng cách năng lực trong tổ chức. Thành công của chuyển đổi số vì thế không được đo bằng số lượng công nghệ được triển khai, mà bằng năng lực con người trong việc làm chủ công nghệ đó.
Từ thực tiễn triển khai cho nhiều lĩnh vực khác nhau, có thể thấy rằng đào tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với thay đổi cách con người suy nghĩ và làm việc. Với cách tiếp cận gắn đào tạo với triển khai thực tế, cùng kinh nghiệm đa ngành và năng lực đồng hành với doanh nghiệp, RIDE không chỉ là đơn vị tổ chức khóa học, mà là đối tác giúp tổ chức xây dựng năng lực số một cách bền vững. Đối với doanh nghiệp, đầu tư cho đào tạo theo hướng này không chỉ là chi phí cho học tập, mà là đầu tư cho tương lai, nơi con người và công nghệ có thể cùng phát huy giá trị trong một môi trường làm việc ngày càng số hóa.