AI – cơ hội chiến lược trong kỷ nguyên kinh tế số
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những công nghệ có sức ảnh hưởng sâu rộng nhất đối với quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế số trên toàn cầu. Tại Việt Nam, AI không còn là khái niệm xa lạ, mà đã bắt đầu xuất hiện trong chiến lược phát triển của nhiều doanh nghiệp, từ các tập đoàn lớn đến khối doanh nghiệp vừa và nhỏ.
AI được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tối ưu vận hành, cải thiện chất lượng ra quyết định và tạo ra lợi thế cạnh tranh mới. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy, phần lớn các dự án AI tại doanh nghiệp Việt Nam vẫn dừng lại ở mức thử nghiệm, chưa tạo ra tác động rõ nét và bền vững.
Khoảng cách giữa kỳ vọng và kết quả đặt ra yêu cầu cần nhìn nhận lại một cách nghiêm túc những thách thức cốt lõi trong quá trình triển khai AI tại doanh nghiệp Việt Nam.
Thách thức về tư duy chiến lược và vai trò của lãnh đạo
Một trong những rào cản mang tính nền tảng khi triển khai AI nằm ở tư duy tiếp cận của đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp. Không ít doanh nghiệp vẫn xem AI như một công cụ kỹ thuật đơn lẻ, có thể áp dụng nhanh chóng để giải quyết các vấn đề trước mắt.
Trong khi đó, AI thực chất là một quyết định chiến lược, tác động trực tiếp đến mô hình kinh doanh, cấu trúc tổ chức và phương thức ra quyết định. Nếu không được đặt trong một tầm nhìn dài hạn, gắn với mục tiêu phát triển cụ thể, AI rất dễ trở thành một dự án mang tính phong trào, thiếu định hướng và khó duy trì.
Việc thiếu một chiến lược AI tổng thể khiến doanh nghiệp triển khai rời rạc, không đồng bộ giữa các bộ phận, làm giảm hiệu quả đầu tư và làm suy yếu niềm tin nội bộ vào giá trị thực của AI.
Thách thức về dữ liệu – nền móng chưa vững của AI
Dữ liệu là nền tảng cốt lõi quyết định hiệu quả của mọi hệ thống AI. Tuy nhiên, đây lại là điểm yếu phổ biến của nhiều doanh nghiệp Việt Nam. Trong nhiều tổ chức, dữ liệu vẫn tồn tại ở dạng phân mảnh, thiếu chuẩn hóa và chưa được quản trị một cách hệ thống.
Việc thiếu cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các phòng ban, cùng với chất lượng dữ liệu không đồng đều, khiến AI khó có thể phát huy khả năng học hỏi và đưa ra các kết quả đáng tin cậy. Trên thực tế, không ít dự án AI thất bại không phải do hạn chế về thuật toán, mà do doanh nghiệp chưa sẵn sàng về dữ liệu.
Điều này cho thấy, đầu tư cho AI cần bắt đầu từ việc xây dựng nền tảng dữ liệu vững chắc, thay vì chỉ tập trung vào các giải pháp công nghệ ở tầng ứng dụng.
Thách thức về nguồn nhân lực và năng lực tổ chức
Bên cạnh dữ liệu, con người là yếu tố quyết định sự thành công của AI trong doanh nghiệp. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp Việt Nam thiếu đội ngũ nhân sự có khả năng hiểu và ứng dụng AI vào các bài toán quản trị và vận hành cụ thể.
Không chỉ thiếu chuyên gia công nghệ, doanh nghiệp còn thiếu những nhân sự có vai trò “cầu nối” – những người đủ năng lực kết nối giữa AI và thực tiễn kinh doanh. Đồng thời, tâm lý lo ngại bị thay thế bởi AI vẫn tồn tại trong một bộ phận người lao động, tạo ra rào cản vô hình trong quá trình triển khai.
Nếu doanh nghiệp không xây dựng được văn hóa học tập, sẵn sàng thay đổi và nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ nhân sự, AI khó có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, mà dễ bị xem là yếu tố gây xáo trộn tổ chức.
Thách thức về chi phí đầu tư và đo lường hiệu quả
Đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, chi phí đầu tư cho AI vẫn là một thách thức đáng kể. AI không chỉ đòi hỏi chi phí công nghệ, mà còn kéo theo chi phí cho hạ tầng, dữ liệu, đào tạo nhân sự và tái cấu trúc quy trình làm việc.
Bên cạnh đó, việc thiếu các chỉ số đo lường hiệu quả rõ ràng khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đánh giá giá trị mà AI mang lại. Khi không xác định được hiệu quả trước và sau triển khai, AI dễ bị nhìn nhận như một khoản đầu tư rủi ro, khó thuyết phục trong ngắn hạn.
Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp cần tiếp cận AI theo lộ trình phù hợp, bắt đầu từ những bài toán cụ thể, có khả năng đo lường và mở rộng dần theo mức độ sẵn sàng của tổ chức.
Thách thức về đạo đức, pháp lý và quản trị AI
Việc ứng dụng AI cũng kéo theo những vấn đề liên quan đến đạo đức, quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu. Trong bối cảnh khung pháp lý về AI tại Việt Nam đang từng bước được hoàn thiện, nhiều doanh nghiệp vẫn còn thiếu các nguyên tắc và cơ chế quản trị AI một cách minh bạch và có trách nhiệm.
Nếu không được kiểm soát phù hợp, AI có thể tạo ra những rủi ro về sai lệch dữ liệu, xâm phạm quyền riêng tư hoặc làm suy giảm niềm tin của khách hàng và người lao động. Do đó, quản trị AI cần được xem là một nội dung quan trọng trong quản trị doanh nghiệp hiện đại, không thể tách rời khỏi các giá trị đạo đức và trách nhiệm xã hội.
Kết luận
AI không chỉ là công nghệ, mà là bài toán năng lực quản trị và khả năng thích ứng của doanh nghiệp. Việc triển khai AI hiệu quả phụ thuộc vào tư duy chiến lược, nền tảng dữ liệu, con người và cơ chế quản trị phù hợp, chứ không đơn thuần ở mức độ hiện đại của công nghệ. Những doanh nghiệp tiếp cận AI một cách thực chất, từng bước và có định hướng dài hạn sẽ có khả năng biến AI thành lợi thế cạnh tranh bền vững trong quá trình chuyển đổi số.