Chuyển đổi số đang trở thành động lực phát triển cốt lõi của nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam không nằm ngoài xu thế này. Sau giai đoạn hình thành định hướng và xây dựng khung chính sách, Việt Nam đã bước sang giai đoạn chuyển đổi số tập trung vào hiệu quả thực chất và tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Điều này cho thấy chuyển đổi số không còn là khẩu hiệu chiến lược mà đang dần trở thành môi trường vận hành mới của nền kinh tế, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của quá trình tạo ra giá trị.
Trên phương diện hạ tầng, Việt Nam đã đạt được những nền tảng quan trọng cho tiến trình chuyển đổi số. Mạng viễn thông băng rộng đã phủ tới hơn 99% thôn bản; tốc độ Internet di động thuộc nhóm cao trên thế giới; mạng 5G đã bắt đầu triển khai tại nhiều khu vực dân cư. Song song với đó, các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh điện tử và hệ thống dịch vụ công trực tuyến đang được hoàn thiện và mở rộng phạm vi sử dụng. Những yếu tố này không chỉ giúp người dân tiếp cận dịch vụ thuận lợi hơn mà còn tạo môi trường pháp lý và kỹ thuật để doanh nghiệp thực hiện giao dịch, thủ tục và quản trị thông tin với chi phí thấp hơn và mức độ minh bạch cao hơn. Như vậy, chuyển đổi số tại Việt Nam đang dịch chuyển từ giai đoạn “xây nền móng” sang giai đoạn “khai thác hiệu quả”, trong đó doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp từ hạ tầng và dữ liệu công.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số của doanh nghiệp Việt Nam diễn ra đồng thời với làn sóng chuyển đổi số toàn cầu. Quy mô thị trường chuyển đổi số thế giới năm 2025 đạt khoảng 663.29 tỷ USD và được dự báo có thể đạt gần 1.992,55 tỷ USD vào năm 2034, với tốc độ tăng trưởng kép xấp xỉ 13% mỗi năm.
Sự mở rộng nhanh chóng của thị trường này phản ánh thực tế rằng công nghệ số không còn là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành trụ cột của mô hình kinh doanh. Các công nghệ giữ vai trò chủ đạo trong quá trình này gồm điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa quy trình. Phần lớn doanh nghiệp toàn cầu đã triển khai nền tảng đám mây để tăng khả năng mở rộng và linh hoạt trong vận hành, trong khi hơn một nửa tổ chức đã tích hợp trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao hiệu quả và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Điều đó cho thấy lợi thế cạnh tranh đang dịch chuyển từ nguồn lực truyền thống sang năng lực khai thác dữ liệu và ứng dụng công nghệ.
Từ góc nhìn này, cơ hội lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam nằm ở việc nâng cao hiệu quả quản trị và vận hành. Việc số hóa quy trình giúp doanh nghiệp giảm chi phí giao dịch, hạn chế sai sót thủ công và rút ngắn thời gian xử lý công việc. Khi dữ liệu được thu thập và phân tích theo thời gian thực, các quyết định quản trị có thể dựa trên bằng chứng thay vì cảm tính. Trong môi trường kinh doanh nhiều biến động, khả năng ra quyết định nhanh và chính xác trở thành yếu tố sống còn. Chuyển đổi số vì thế không chỉ giúp doanh nghiệp hoạt động hiệu quả hơn mà còn giúp họ thích ứng tốt hơn trước rủi ro và biến động thị trường.
Một cơ hội quan trọng khác là mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trước đây, hạn chế về vốn, hạ tầng và mạng lưới phân phối khiến nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ khó tiếp cận thị trường rộng lớn. Tuy nhiên, các nền tảng số đã làm giảm đáng kể rào cản gia nhập thị trường. Thương mại điện tử, thanh toán số và dịch vụ công trực tuyến cho phép doanh nghiệp tiếp cận khách hàng ở nhiều địa phương, thậm chí nhiều quốc gia, mà không cần đầu tư lớn vào hạ tầng vật chất. Điều này tạo ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam rút ngắn khoảng cách với doanh nghiệp quốc tế, nếu biết tận dụng công nghệ như công cụ mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng dịch vụ.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số còn giúp doanh nghiệp tăng khả năng liên kết với đối tác và thu hút đầu tư. Khi dữ liệu và quy trình được số hóa, mức độ minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro được cải thiện. Điều này làm tăng niềm tin của nhà đầu tư và đối tác, đặc biệt trong bối cảnh các tiêu chuẩn quản trị và báo cáo ngày càng được số hóa trên phạm vi toàn cầu. Doanh nghiệp có năng lực số tốt sẽ dễ dàng tham gia các chuỗi cung ứng số hóa và đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, quản trị dữ liệu và an toàn thông tin.
Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ. Trở ngại đầu tiên nằm ở nguồn nhân lực. Chuyển đổi số đòi hỏi đội ngũ lao động không chỉ có kỹ năng công nghệ mà còn có tư duy dữ liệu và khả năng thích ứng nhanh với đổi mới. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn thiếu hụt nhân sự có chuyên môn sâu về trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu và an toàn thông tin. Khoảng cách giữa nhu cầu và năng lực hiện có khiến không ít doanh nghiệp rơi vào tình trạng “chuyển đổi số hình thức”, tức là đầu tư phần mềm nhưng không thay đổi mô hình quản trị và quy trình vận hành cốt lõi. Khi công nghệ không được gắn với mục tiêu kinh doanh, hiệu quả mang lại thường thấp hơn kỳ vọng.
Thách thức tiếp theo liên quan đến tài chính và chiến lược đầu tư. Mặc dù chi phí công nghệ có xu hướng giảm và ngày càng dễ tiếp cận hơn, chuyển đổi số vẫn đòi hỏi khoản đầu tư ban đầu cho hạ tầng, phần mềm và đào tạo nhân lực. Nếu doanh nghiệp không xác định rõ mục tiêu và lộ trình, việc đầu tư dễ bị dàn trải, thiếu trọng tâm và không tạo ra giá trị tương xứng. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, rủi ro này càng lớn, bởi sai lầm trong đầu tư công nghệ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng tồn tại.
Một thách thức mang tính dài hạn là an toàn thông tin và quản trị dữ liệu. Khi dữ liệu trở thành tài sản quan trọng nhất của doanh nghiệp, nguy cơ mất dữ liệu hoặc bị tấn công mạng có thể gây thiệt hại lớn cả về tài chính lẫn uy tín. Việc mở rộng sử dụng nền tảng số và kết nối hệ thống cũng làm gia tăng nguy cơ rò rỉ thông tin nếu không có chiến lược bảo mật phù hợp. Do đó, chuyển đổi số không thể tách rời chiến lược quản trị rủi ro và bảo vệ dữ liệu. Doanh nghiệp cần coi bảo mật thông tin là điều kiện nền tảng để duy trì niềm tin của khách hàng và đối tác, chứ không chỉ là chi phí phụ trợ.
Từ góc nhìn so sánh với xu hướng toàn cầu, có thể thấy một khoảng cách nhất định giữa trình độ ứng dụng công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp ở các nền kinh tế phát triển. Trong khi thế giới đang tiến sâu vào các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa thông minh, nhiều doanh nghiệp trong nước mới dừng ở mức số hóa cơ bản như kế toán, bán hàng hay quản lý kho. Khoảng cách này nếu không được thu hẹp sẽ tạo ra nguy cơ tụt hậu và phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu. Tuy nhiên, chính khoảng cách đó cũng cho thấy tiềm năng tăng trưởng lớn, bởi doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn dư địa để cải thiện mạnh mẽ năng lực số nếu có chiến lược phù hợp.
Nhìn tổng thể, chuyển đổi số đang tái định hình môi trường cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Lợi thế không còn đến từ quy mô vốn hay tài nguyên vật chất mà từ khả năng khai thác dữ liệu và ứng dụng công nghệ vào mô hình kinh doanh. Doanh nghiệp đứng trước cơ hội lớn để rút ngắn khoảng cách phát triển với thế giới, nhưng đồng thời phải đối mặt với áp lực thay đổi mạnh mẽ về tư duy quản trị, chất lượng nhân lực và chiến lược đầu tư. Quá trình này không chỉ là sự thay đổi về công cụ mà là sự thay đổi về cách thức tổ chức và vận hành doanh nghiệp.
Thành công của chuyển đổi số không nằm ở việc áp dụng bao nhiêu công nghệ, mà ở mức độ gắn kết công nghệ với mục tiêu kinh doanh và giá trị mang lại cho khách hàng. Khi công nghệ, con người và quy trình được đồng bộ, chuyển đổi số mới thực sự trở thành động lực tăng trưởng bền vững. Trong bối cảnh Việt Nam đã có nền tảng hạ tầng và khuôn khổ chính sách ngày càng hoàn thiện, thách thức lớn nhất hiện nay của doanh nghiệp không phải là thiếu công nghệ, mà là thiếu chiến lược và năng lực triển khai. Doanh nghiệp nào tận dụng được cơ hội này sớm sẽ chiếm ưu thế trong môi trường cạnh tranh mới của nền kinh tế số.
Tài liệu tham khảo
- Báo Chính phủ. Chuyển đổi số Việt Nam bước sang giai đoạn tăng tốc, hiệu quả và gần dân hơn.
- Global Growth Insights. Digital Transformation Market Size, Share & Forecast to 2034