Vì sao cần hiểu lại AI, ngay từ đầu?
Ngày nay, AI đang xuất hiện ngày càng nhiều trong hoạt động của doanh nghiệp, từ chatbot chăm sóc khách hàng, hệ thống gợi ý sản phẩm cho đến các công cụ dự báo nhu cầu và hỗ trợ ra quyết định trong tài chính. Việc AI được nhắc đến thường xuyên khiến nhiều người có cảm giác rằng AI đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống doanh nghiệp. Tuy nhiên, chính sự quen thuộc này lại dễ dẫn đến một cách hiểu đơn giản và thiếu đầy đủ về AI.
Không ít doanh nghiệp xem AI như một “giải pháp thông minh sẵn có”, chỉ cần mua về là có thể sử dụng ngay và kỳ vọng rằng công nghệ sẽ tự động giải quyết các vấn đề tồn tại. Khi kết quả triển khai không đạt như mong đợi, nguyên nhân thường không nằm ở bản thân AI, mà nằm ở việc doanh nghiệp đã đặt kỳ vọng sai về vai trò của nó. Vì vậy, việc quay lại để hiểu đúng bản chất của AI ngay từ đầu là cần thiết, nhằm giúp doanh nghiệp tránh triển khai công nghệ theo phong trào và thiếu định hướng chiến lược rõ ràng.
Trí tuệ nhân tạo (AI) là gì?
Trí tuệ nhân tạo là công nghệ cho phép máy móc mô phỏng một phần năng lực của con người, chẳng hạn như khả năng học hỏi, xử lý thông tin, nhận diện vấn đề và hỗ trợ ra quyết định. Cách tiếp cận này giúp AI không còn là một khái niệm trừu tượng, mà được gắn với những hoạt động quen thuộc trong công việc hằng ngày của con người.
Ở góc độ doanh nghiệp, thay vì nhìn AI như một hệ thống thuật toán phức tạp, có thể hiểu AI như một công cụ giúp xử lý khối lượng dữ liệu lớn nhanh hơn, phát hiện các xu hướng tiềm ẩn rõ hơn và hỗ trợ nhà quản lý đánh giá tình huống chính xác hơn trong môi trường nhiều biến động. AI có thể nhận diện hình ảnh, xử lý ngôn ngữ con người, học từ dữ liệu mới và đưa ra các gợi ý trong một phạm vi được xác định trước.
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là AI không hoạt động một cách tự do hay độc lập. Nó được con người thiết kế, huấn luyện và đặt ra giới hạn. AI học từ dữ liệu do con người cung cấp, vận hành theo mục tiêu do con người xác định và phục vụ cho mục đích của tổ chức. Vì vậy, trách nhiệm cuối cùng đối với kết quả mà AI tạo ra vẫn thuộc về con người, chứ không phải thuộc về hệ thống kỹ thuật.
AI khác gì tự động hóa truyền thống?
Một nhầm lẫn phổ biến trong nhiều doanh nghiệp là cho rằng AI chỉ là một dạng tự động hóa nâng cao. Trên thực tế, tự động hóa truyền thống chỉ thực hiện các bước đã được lập trình sẵn, với ưu điểm là nhanh và chính xác, nhưng không có khả năng thay đổi cách làm khi bối cảnh thay đổi.
AI thì khác ở chỗ nó có thể học từ dữ liệu mới và điều chỉnh hành vi theo thời gian. Ví dụ, một dây chuyền sản xuất tự động chỉ lặp lại các thao tác được thiết kế trước, trong khi một hệ thống AI có thể học từ dữ liệu lỗi sản phẩm để cải thiện khâu kiểm tra chất lượng. Chính khả năng học hỏi này khiến AI phù hợp với môi trường kinh doanh hiện nay, nơi nhu cầu thị trường và hành vi khách hàng liên tục thay đổi.
Vì vậy, AI không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu các quy trình hiện có, mà còn giúp họ thích nghi tốt hơn với sự bất định của thị trường. Nói cách khác, AI không chỉ giúp làm nhanh hơn, mà còn giúp làm linh hoạt hơn.
Giá trị của AI đối với doanh nghiệp
AI mang lại nhiều lợi ích trong các hoạt động khác nhau của doanh nghiệp, từ vận hành cho đến quản trị. Các lợi ích thường được nhắc đến gồm tự động hóa các công việc lặp lại, xử lý dữ liệu nhanh hơn, hỗ trợ ra quyết định, giảm sai sót và duy trì hoạt động liên tục.
Trong thực tế, một hệ thống chatbot có thể xử lý hàng nghìn yêu cầu khách hàng mỗi ngày; một mô hình dự báo nhu cầu có thể giúp doanh nghiệp điều chỉnh tồn kho hợp lý; và một công cụ phân tích dữ liệu có thể hỗ trợ nhà quản lý nhận diện những xu hướng mà kinh nghiệm cá nhân khó phát hiện. AI vì vậy không chỉ giúp doanh nghiệp “làm việc nhanh hơn”, mà còn giúp họ “làm việc ổn định hơn”.
Khi các quyết định ngày càng dựa trên dữ liệu, tổ chức có thể giảm bớt sự phụ thuộc vào cảm tính và áp lực tức thời. Đồng thời, việc tự động hóa các công việc lặp lại cũng giúp người lao động có thêm thời gian cho những nhiệm vụ mang tính đánh giá, sáng tạo và chịu trách nhiệm cao hơn. Ở góc độ này, AI được xem như một lớp hỗ trợ cho con người, chứ không phải một lực lượng thay thế hoàn toàn con người.
AI như một thành tố của hệ thống ra quyết định
Khi AI được đưa vào hoạt động quản trị, vai trò của nó không chỉ dừng ở việc tự động hóa các thao tác kỹ thuật, mà ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình ra quyết định. Chuỗi quen thuộc “dữ liệu – con người – quyết định” dần được mở rộng thành “dữ liệu – hệ thống AI – con người – quyết định”.
Trong mô hình này, AI đảm nhiệm vai trò xử lý và phân tích dữ liệu trước, sau đó đưa ra các gợi ý để con người xem xét. Thông qua các mô hình học máy, AI có thể phát hiện những mối liên hệ trong dữ liệu mà con người khó nhận ra, dự báo xu hướng tương lai và đề xuất những phương án hành động phù hợp. Các phương án do hệ thống đưa ra sẽ trở thành những lựa chọn nổi bật, trong khi những khả năng không được mô hình hóa có thể bị bỏ qua khỏi tầm nhìn của người ra quyết định.
Nhiều người cho rằng AI mang tính khách quan vì nó dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, trên thực tế, mọi hệ thống AI đều phản ánh những lựa chọn ban đầu của con người, từ dữ liệu dùng để huấn luyện cho đến mục tiêu mà hệ thống tối ưu. Những lựa chọn này mang bản chất quản trị và giá trị, chứ không chỉ là vấn đề kỹ thuật.
Khi AI được dùng để xét duyệt tín dụng, phân loại khách hàng hoặc sàng lọc hồ sơ tuyển dụng, nó không chỉ xử lý thông tin mà còn gián tiếp định hình cơ hội của con người. Bên cạnh đó, khi hệ thống AI thường xuyên đưa ra khuyến nghị với độ chính xác cao, con người có xu hướng tin vào hệ thống nhiều hơn và ít kiểm tra lại. Về lâu dài, sự phụ thuộc này có thể làm giảm năng lực phân tích độc lập và tinh thần chịu trách nhiệm trong tổ chức. Khi đó, AI không chỉ hỗ trợ con người mà còn ảnh hưởng đến cách con người tư duy và hành động trong quản trị.
Thách thức và rủi ro của AI
Việc triển khai AI luôn đi kèm với những thách thức nhất định. Do AI phụ thuộc mạnh vào dữ liệu, nên nếu dữ liệu không đầy đủ, bị sai lệch hoặc bị thao túng, kết quả mà hệ thống đưa ra cũng sẽ bị ảnh hưởng theo. Những sai lệch này không chỉ gây ra quyết định sai, mà còn có thể lan rộng trên quy mô lớn.
Ngoài ra, khi AI trở thành tài sản quan trọng, nó cũng trở thành mục tiêu tấn công. Việc đánh cắp mô hình, can thiệp vào dữ liệu hay phá hoại hệ thống không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là vấn đề an ninh và chiến lược của doanh nghiệp. Quan trọng hơn, nếu doanh nghiệp không chú trọng đến yếu tố đạo đức và quyền riêng tư, AI có thể dẫn đến việc xâm phạm dữ liệu cá nhân hoặc tạo ra các kết quả mang tính phân biệt đối xử.
Khi đó, vấn đề không còn nằm ở độ chính xác của thuật toán, mà nằm ở năng lực quản trị của tổ chức trong việc giám sát, kiểm soát và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.
Kết luận
AI không phải là “phép màu” có thể giải quyết mọi vấn đề, mà là một công cụ có sức mạnh lớn. Khi được triển khai đúng cách, AI giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng dự báo, cải thiện chất lượng ra quyết định và tối ưu hóa hoạt động vận hành. Tuy nhiên, chính sức mạnh đó cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị, tư duy chiến lược và cơ chế kiểm soát.
Cuối cùng, AI không thay thế con người trong việc chịu trách nhiệm đối với các quyết định. Ngược lại, nó làm nổi bật một thực tế cốt lõi: công nghệ dù thông minh đến đâu thì giá trị thực sự vẫn phụ thuộc vào cách con người thiết kế, triển khai, sử dụng và quản trị nó một cách có trách nhiệm và bền vững.
Nguồn tham khảo
- IBM. What is artificial intelligence (AI)?
- IBM. Benefits and risks of artificial intelligence.